Çekin unsurları

Çekte bulunması zorunlu olan unsurlar;

– ‘Çek’ kelimesi ve eğer senet Türkçe’den başka bir dille yazılmış ise o dilde ‘çek’ karşılığı olan kelime,
– Kayıtsız ve şartsız olarak belirli bir bedelin ödenmesi için havaleyi,
– Ödeyecek kimsenin (muhatap-banka) adı(ünvanı),
– Ödeme yeri,
– Keşide günü ve keşide yeri,
– Çeki keşide edenin (keşidecinin) ismi-ünvanı ve imzası.
Aslında bilindiği gibi çekler bankalar tarafından bastırılıp, müşteriye verilmektedir. Bu itibarla banka tarafından basım sırasında çekin unsurlarından birinin yazılmamış olması zayıf bir ihtimaldir. Keşidecinin doldurması gerekenler ise; bedel, keşide yeri, keşide günü ve imzadan ibarettir.

Bonoda ise durum farklıdır: Matbu (basılı) metinleri kullanma mecburiyeti olmayıp, zorunlu unsurları taşıması kaydıyla herhangi bir kağıda bono metninin yazılması mümkündür. Başka bir anlatımla çeke nazaran, bono tanzim eden bir borçlunun hata yapma ihtimali daha fazladır.

Çek Nedir?

Çekin tarihçesi :

Ekonomik ilişkilerin giderek gelişmesi ile birlikte bankacılık sektörü de bu gelişmeye paralel bir büyüme göstermiştir. Ülkelerin diğer ülkelerle ticari bütünleşmeye doğru gitmesi ve ülke içi ticari ilişkilerin daha da gelişmesi gibi bir çok neden piyasada dönen paraların büyük meblağlara ulaşması sonucunu doğurmuştur.

Doğal olarak, bu kadar büyük nakit paraya hükmetmek ve güvenilir bir şekilde dolaşımını sağlamak çözülmesi gereken bir sorun olarak ortaya çıkmıştır.
İşte bu soruna karşı geliştirilen çözümlerden biri olan çek, ilk olarak 19. yüzyılda İngiltere’de ortaya çıkmıştır. Zaten çek kelimesi de İngilizce ‘ to check’ kelimesinden gelmektedir; hemen hemen bütün dillerde de aynı şekilde telaffuz edilmektedir.Fransa’da ise çek ilk defa 1855 tarihinde bir kanunla kabul edilmiş, Almanya’da yasal düzenlemeye kavuşması ise 1908’i bulmuştur.

Çek nedir?

Çeki; kayıtsız ve şartsız bir bedelin ödenmesi için havaleyi içeren ve belirli şekil şartlarını taşıyan kıymetli evrak niteliğindeki bir kambiyo senedi şeklinde tanımlayabiliriz.
Ülkemizde ise çekin yasal çerçeveye oturması için 1926 yılını beklemek gerekmiştir. 1957 tarihli ve halen yürürlükte bulunan Türk Ticaret Kanunu çeke ilişkin kapsamlı bir düzenleme getirmiş ve nihayet 1985 tarihli Çek Yasası, bu yasanın -özellikle çek hamilinin korunması yönünden-tamamlayıcısı olmuştur.
Örneğin bir bono ya da poliçe alacaklısının haklarını korumak için özel bir yasa bulunmamasına rağmen çek için niçin böyle özel bir yasaya ihtiyaç duyulduğu akla gelebilir. Bu sorunun kısaca iki yanıtı vardır:
* Halkın çek kullanımını güvenli ve pratik bulması,
* Devletin çek kullanımını para dolaşımını organize etmek amacıyla prensip olarak desteklemesi.

Çek kullanımının kolaylık ve faydaları :
1) Enflasyonist ortamın da yardımıyla banknot hacmi aşırı artmıştır. Buna bağlı olarak para sayma ve taşıma sorunu çek kullanımıyla ortadan kalkmaktadır.
2) Paranın sahte olma sorunu ortadan kalkmaktadır.
3) Çek, ciro yoluyla kolayca tedavüle (dolaşıma) çıkabilmektedir.
4) Ödeme aracı olmasının yanında aynı zamanda da ödemeyi belgeleyen kağıt (makbuz) mahiyeti taşımaktadır.
5) Ekonomik faaliyetlerin bankalar aracılığıyla mümkün olduğu kadar kapalı devrede izlenebilmesi açısından devlet tarafından çek kullanımı teşvik edilmektedir. Hatta bu yüzden diğer kambiyo senetlerinde mevcut binde 6 oranındaki damga vergisinden çekler muaf tutulmuştur.
6) Güvenlik (paranın çalınması) sorunu en aza inmektedir.
7) Mali ve ticari istihbarat yönünden çeklerle ilgili verilerin Merkez Bankası’nda toplanıp kullanıcılara aktarılmasıyla ticari hayatın dürüstçe işlemesine katkıda bulunulmaktadır.
8) Piyasada atıl duran para, bankalar sistemine çekilerek fon yaratılmakta ve ekonomik hayatın canlanmasına katkı sağlanılmaktadır.

Kambiyo senetlerinin çeşitleri

Kambiyo Senedi türleri:

 

Türk Ticaret Kanunu’na göre kambiyo senetleri üçe ayrılır.

 

  1. Poliçe: Poliçe,üzerinde yazılı belirli bir tutarda paranın bir kişiye veya emrine ödenmesi konusunda verilen kayıtsız şartsız bir ödeme emridir. Poliçede üçlü bir ilişki mevcuttur. Senedi düzenleyen kişi (keşideci), bir başka kişiye (Muhatap) belirli tutarda parayı lehdara (alacaklı) ödeme emri verir.

  2. Bono (Emre Muharrer Senet): Bono, üzerinde yazılı belirli tutarda bir paranın bir kişiye veya emrine ödeneceğine dair kayıtsız şartsız bir ödeme taahhüdüdür. Bono’da ikili bir ilişki vardır. Asıl borçlu (keşideci) senet bedelini lehdara ödemeyi taahhüt eder.

  3. Çek: Çek, üzerinde yazılı belirli tutarda bir paranın hamiline ya da belirli bir kişiye veya emrine ödenmesi için bankaya hitaben yazılan bir ödeme emridir. Çeklerde üçlü bir ilişki bulunmaktadır. Keşideci; lehdara tahsil yetkisini, muhatap bankaya da bu bedeli ödeme yetkisini vermektedir.

Kambiyo Senetlerinin ortak özellikleri

Kambiyo Senetlerinin Ortak Özellikleri:

 

  • Medeni haklarını kullanma ehliyetine sahip olan herhangi bir kişi kambiyo senedi düzenleyebilir.

  • Kambiyo senetlerinin konusu paradır.

  • Kambiyo senedinin geçerli olabilmesi için Türk Ticaret Kanunu’nda belirtilen şekil şartlarına haiz olması gerekir.

  • Kambiyo senetlerinde müteselsil sorumluluk esası geçerlidir.

  • Kambiyo senetlerinde senet alacaklısı senedi, borçlunun ticari ikametgahında ya da meskeninde ödeme için ibraz etmelidir.

  • Kambiyo senetlerinde tarafların imzalarının geçerliliği birbirinden bağımsızdır. Örneğin imzalardan birinin sahte olması diğer imzaların geçerliliğini etkilemez, bu kişiler senetten sorumlu olaya devam ederler.

  • Kambiyo senetlerinde yapılan herhangi bir sahtekatlık, resmi evrakta yapılan sahtekarlık sayılır ve buna göre cezalandırılır.

  • Poliçe ve bonolar damga vergisine tabidir. Çekler ise damga vergisinden muaftır.