Senetlerde Zamanaşımı Süresi

Bonolarda Zamanaşımı Süresi 

Bonoda borçlunun borcunu ödememesi dolayısıyla, hamilin müracaat haklarını kullanması belirli sürelere tabidir. Hamilin ve borçlunun sıfatına göre üç çeşit zamanaşımı süresi mevcuttur.

 

  1. Bonoyu imzalayana karşı açılacak tüm davalar vade tarihinden itibaren üç yıl içinde açılmış olmalıdır.

  2. Hamilin; cirantalara karşı, vadeden itibaren bir yıl içinde dava açma hakkı vardır.

  3. Cirantaların, bir diğer cirantaya veya tanzim edene karşı açacağı davalarda ise zamanaşımı süresi altı aydır.

 

Bononun zamanaşımına uğraması halinde hamilin borçlu hakkında özel takip yolunu kullanma hakkı sona erer. Zamanaşımı sonunda bononun kambiyo senedi olma vasfı kaybolur, ancak yazılı belge olma niteliği devam edeceğinden, bu yönde zamanaşımı, borcun sebebi ve temel hukuki ilişkinin ispatı şartıyla 10 yıl devam eder.

Aval nedir?

Aval, bono üzerinde verilen bir çeşit kefalettir. Aval veren; senet borçlularından biri için tıpkı onun gibi sorumlu olmak üzere tahhüt altına giren kişidir. Bono borçlularından biri lehine verilen aval, senet dolaşımını daha güvenli hale sokar.

Aval veren cirantalardan farklı olarak, senet borçlusu gibi üç yıllık zamanaşımına tabidir. Bono kambiyo senedi niteliğini taşımadığı takdirde avalin sıhhatinden söz edilemez. Lehine aval verilen kimse bono borçlusu değilse, aval hükümsüzdür.

Buna karşılık aval verenin temin ettiği borç, bonodaki şekil noksanlığından başka sebeble batıl olsa dahi aval verenin sorumluluğu devam eder. Örneğin; lehine aval verilen şahsın borçlanma ehliyetine sahip olmayan (ehliyetsiz) bir kişi olması halinde dahi aval geçerlidir.

 

Ciro ve ciro çeşitleri

Ciro ve Çeşitleri: (Bu başlıkta ciro hakkında anlatılanlar çek için de geçerlidir).

 Senedin devrine ciro denir. Senedi taşıyan, ciro yoluyla senet borçlusuna borcunu ciro edilen kişiye ödemeye yetki verir. Ciro yoluyla ciro edilen kişiye de alacağı tahsil etme yetkisi verir. Ciroda, ciranta (ciro eden) kendisinin senet dolayısıyla sahip olduğu hakları devretmez , sadece senetten doğan haklarını devreder.

 

Ciro yazılı olur. Sözlü ciro olmaz. Ciro kaydı bononun arka yüzüne veyabononun arka yüzünün devamı olarak kabul edilen ve alonj denilen ek kağıt üzerine yapılmalıdır. Ciro şart ihtiva etmez. Şarta bağlı ciroda bu şartlar hiç yazılmamış sayılır. Kısmi ciro batıldır. Çizilmiş ya da karalanmış ciro hiç yapılmamış sayılır. Ciro türleri aşağıda belirtilmiştir.

 

  1. Temlik Cirosu: Temlik cirosu; senetten doğan tüm hakların devredilmesi için yapılır. Temlik cirosu, tam ciro veya beyaz ciro şeklinde yapılabilir. Tam ciro; lehine ciro yapılan kişinin belirtilmesiyle olur. (Örneğin, Murat Yıldız’a ödeyiniz imza) Beyaz ciro ise; lehine ciro yapılan kimse belirtilmeden yapılan cirodur. (Örneğin, ödeyiniz imza ya da yalnızca imza) Yalnızca imza ile yapılan beyaz cironun senedin arka yüzüne yapılması gerekir. Aksi takdirde senedin ön yüzüne yapılacak beyaz ciro aval hükmündedir.

 

Bonoyu beyaz ciro ile devralan kişi;

  • Beyaz ciroyu kendi adına doldurabilir,

  • Beyaz ciroyu başkası adına doldurabilir,

  • Bonoyu yeniden beyaz ciro ile devredebilir,

  • Bonoyu olduğu gibi başka bir kişiye teslimle devredebilir.

 

Temlik cirosunun fonksiyonları:

 

  • Temlik cirosunun ilk fonksiyonu, senetten doğan hakların devrini sağlamaktır.

  • Teşhis fonksiyonu; Bonoyu elinde bulunduran kimse, düzenli bir ciro silsilesi ile hak sahibi olduğunu ispat eder. Son ciranta senedi elinde bulunduran, ilk ciranta da senette alacaklı olarak görülen lehdardır.

  • Teminat fonksiyonu; ciranta kendinden sonra gelenlere karşı ve özellikle hamile karşı bononun ödenmesinden sorumludur.

 

2. Tahsil Cirosu:

 

Burada, cirantanın amacı; senetten doğan tüm hakları devretmek değil, sadece kendi namına, ciro edilene alacağı tahsil etmek yetkisini vermektir. Ciro edilen, cirantanın temsilcisi durumundadır. Bankalara tahsile verilen senetler bu türden ciro edilen senetlerdir.

 

3. Rehin Cirosu (Teminat Cirosu):

 

Rehin cirosundan amaç; bonodan kaynaklanan hakkı ciro edilen kişiye rehnetmektir. Rehin cirosu teminat niteliği taşıdığından, “Bedeli Rehindir” veya “Bedeli Teminattır” gibi ibarelerin ciroda bulunması gerekmektedir. Bankaların kredilerin teminatı olarak alacakları senetler bu tür ciro ile devralınır.

Bono’da Şekil Şartları

Bono’da bulunması zorunlu şekil şartları:

 

Türk Ticaret Kanunu’nda bono’da bulunması gereken şekil şartları aşağıda belirtilmiştir.

 

  1. Bono veya emre muharrer senet kelimesi; Senet metninde Bono veya emre muharrer (emre yazılı) senet ibaresi yazılı olmalıdır. Senet Türkçe’den başka bir dilde yazılmış ise, o dildeki bono karşılığı kullanılan kelimenin bulunması gerekir.

  2. Kayıtsız şartsız bir bedel ödeme vadi; Bono bir ödeme vaadidir. Bu vaadin belirli bir tutar olması ve şart ihtiva etmemesi gerekir. Eğer bononun içeriğinde şarta bağlı ibareler yer alırsa, bu takdirde bononun kıymetli evrak niteliği kaybolmuş olur. Ancak, yazılı belge olma niteliği devam eder.

  3. Vade; Bono tutarının ödeneceği tarihi gösterir. Vade belirtilmemiş ise görüldüğünde ödenir. Vadenin yazılmamış olması bono niteliğini ortadan kaldırmaz.

  4. Ödeme yeri; Bonoda ödeme yeri belirtilmelidir. ödeme yeri belirtilmeyen durumlarda, düzenleme yeri ödeme yeri sayılır.

  5. Kime ya da kimin emrine ödenecekse onun ad ve soyadı; Bono kime ya da kimin emrine ödenecek ise (lehdar) onun ad ve soyadını taşımalıdır. Lehdar tüzel kişi ise tüzel kişinin unvanı bonoda yer almalıdır. Lehdar ismini ihtiva etmeyen bono, ticari senet olma özelliğini yitirir. Unvanların kısaltılarak yazılması mümkündür ancak, unvan nev’i mutlaka belirtilmiş olmalıdır.

  6. Senedin düzenlendiği gün ve yer; Bonoda senedin düzenlendiği yer açıkca belirtilmelidir. Senedin düzenlendiği yer belirtilmemiş ise, senedi düzenleyenin isminin yanında yazılı olan yer düzenleme yeri sayılır. Bononun düzenlendiği günün bonoda yer alması gerekir. Tanzim tarihi bulunmayan bono kambiyo senedi olma vasfını kaybeder, adi senet hükmünü ifade eder.

  7. Senedi düzenleyenin imzası; Bonoyu düzenleyen kimse ile onu ödeyecek kimse aynı şahıstır. Bonoya atılacak imza teammüllere göre, bonodaki damga pulunun üzerine ve açığına atılır. İmza bulunmayan bono hüküm ihtiva etmez.